Over de score

De vraag

Of vanavond de moeite waard is hangt af van drie dingen: hoeveel hemel je kunt zien (wolken), hoe donker het is (zon en maan) en waar je bent (lichtvervuiling). De score combineert de eerste twee. Lichtvervuiling bepaalt wat zichtbaar is op jouw locatie, maar zit niet in het getal zelf.

Eén score, twee hulpgetallen

• Hoofdscore — Gemiddelde over het volledige astronomische-duisternisvenster (zon ≥ 18° onder de horizon). Het eerlijke antwoord op “hoe goed is vanavond in zijn geheel”.
• Beste 2 uur — De beste twee opeenvolgende uren binnen het donkere venster. Handig als je maar kort tijd hebt; het vervangt de hoofdscore nooit.
• Avond, 21–01 — 21:00 tot 01:00, ingekort tot het deel dat echt donker is: wat je krijgt als je 's avonds naar buiten gaat.

De formule

De score combineert helderheid (deel van de hemel zonder wolken) en duisternis (hoe weinig de maan de hemel oplicht), met een zachte zichtbaarheidsdrempel.

score      = visibility × (clearness × 0.6 + darkness × 0.4) / 10
clearness  = 100 − cloudCover%     // averaged over the dark window
darkness   = 100 − moonPenalty     // averaged over the same hours
visibility = min(1, clearness / 30)

De zichtbaarheidsfactor erkent dat wolken alles op slot zetten: als het grotendeels dicht is, levert zelfs een perfect donkere hemel niets op. Boven 30% helderheid is visibility = 1 en valt de formule terug op het gewone gewogen gemiddelde. Onder de 30% schaalt de score lineair naar nul.

De maan-aftrek

De helderheid van de maan wordt in treden bepaald door de verlichting en daarna geschaald naar hoe hoog de maan echt staat in elk donker uur.

• Minder dan 25% verlicht (nieuwe maan of sikkel): geen aftrek.
• 25–75% verlicht (rond eerste of laatste kwartier): aftrek = verlichting × 0.5.
• Meer dan 75% verlicht (gibbeus of volle maan): aftrek = verlichting × 1.0.
• Onder de horizon kost de maan niets; vanaf 30° hoogte de volle trede; daartussen schaalt het mee met de hoogte. Op- en ondergang en hoogte komen uit astronomy-engine voor jouw exacte locatie.

Wat niet in de score zit

• Lichtvervuiling (Bortle-klasse, afgeleid uit VIIRS-satellietdata) bepaalt de “Vanavond zichtbaar”-lijst voor deep-sky, niet het getal.
• Wind, luchtvochtigheid en neerslag zie je in de tijdlijn als je scrollt, maar ze veranderen de score niet.
• Vertrouwen op één model. De score van vanavond wordt gecontroleerd tegen ECMWF, GFS en ICON-EU over het volledige duisternis-venster; als ze ergens in dat venster meer dan 25 punten van elkaar verschillen, leunen we de score naar het bewolktere model (afgekapt op −1,5 punten) en krijg je een "Voorzichtige schatting"-label op de kaart — minder beloven is een no-regret keuze. Na zonsondergang mengen we ook de actuele bewolking (METAR als er een vliegveld in de buurt is) en verlagen we de score als de hemel veel bewolkter is dan het model voorspelde.

Werkvoorbeeld: een dichte nacht

Amsterdam · 19 september 2026 · echte voorspelling

moonPenalty = 1   (low Moon, sets 23:33)
clearness  = 100 − 96 = 4
darkness   = 100 − 1 = 99
visibility = min(1, 4 / 30) = 0.13
raw        = 0.13 × (4×0.6 + 99×0.4) / 10 = 0.56

Werkvoorbeeld: een topnacht

Zelfde plek · heldere hemel, sikkelmaan

moonPenalty = 0     (< 25% lit)
clearness  = 100 − 8 = 92
darkness   = 100 − 0 = 100
visibility = min(1, 92 / 30) = 1
raw        = 1 × (92×0.6 + 100×0.4) / 10 = 9.52

Bronnen

• Open-Meteo: bewolking per uur, zon- en maantijden, wind, luchtvochtigheid.
• VIIRS Day/Night Band: lichtvervuiling, gebruikt om de Bortle-klasse te schatten voor de “Vanavond zichtbaar”-lijst.

Updatefrequentie

Voorspellingen verversen elke 30 minuten upstream. Het score-endpoint cachet aan de rand 30 minuten (s-maxage=1800). De zevennachtsvoorspelling vernieuwt dagelijks.